Việc thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo đầu tiên vào ngày 10/12/2025 đánh dấu một cột mốc pháp lý quan trọng, định vị AI là “hạ tầng trí tuệ” cốt lõi của quốc gia. Khi luật chính thức có hiệu lực từ tháng 3/2026, Việt Nam sẽ gia nhập nhóm ít quốc gia sở hữu khung pháp lý riêng biệt nhằm thúc đẩy và quản trị công nghệ này. Tuy nhiên, để thực sự biến trí tuệ nhân tạo thành nền tảng vận hành kinh tế, thay vì chỉ dừng lại ở một công cụ hỗ trợ rời rạc, cần một chiến lược chuyển dịch đồng bộ. Theo ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các thị trường mới nổi (bao gồm Việt Nam), sự thành công phụ thuộc vào khả năng kết nối ba trụ cột: doanh nghiệp, con người và hạ tầng.
Năm 2026 được dự báo là bước ngoặt lớn, nơi các tổ chức phải vượt qua rào cản từ việc ứng dụng thử nghiệm sang tích hợp sâu AI vào mọi quy trình ra quyết định hằng ngày. Mục tiêu cuối cùng không phải là dùng AI để thay thế con người, mà là tạo ra một môi trường cộng tác giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và phát triển bền vững. Khả năng hành động sớm và đúng hướng trong giai đoạn này sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong thập kỷ tới.
Xây dựng lớp doanh nghiệp AI-native và nâng tầm năng lực con người
Sự khác biệt về lợi thế cạnh tranh trong tương lai không còn nằm ở số lượng công nghệ sở hữu, mà ở khả năng hình thành các doanh nghiệp “AI-native”. Đây là những tổ chức vận hành dựa trên dữ liệu và AI ngay từ khâu thiết kế quy trình, thay vì chỉ áp dụng công nghệ một cách chắp vá. Theo báo cáo Chỉ số xu hướng công việc 2025 của Microsoft, thách thức lớn nhất hiện nay chính là khoảng cách giữa tiềm năng và triển khai thực tế. Doanh nghiệp cần nắm bắt 7 chuyển dịch lớn, từ việc sử dụng các tác nhân AI (AI agents) có bảo vệ đến việc ứng dụng AI trong nghiên cứu và lập trình bối cảnh. Việc thay đổi tư duy tổ chức để xem AI như một “đồng nghiệp số” sẽ giúp thu hẹp khoảng cách này, biến công nghệ thành đòn bẩy cho sự sáng tạo và năng suất.
Song hành với sự chuyển đổi của tổ chức, việc trang bị kỹ năng thực tiễn cho người lao động là yếu tố then chốt để AI thực sự phát huy tác dụng. Việt Nam cần tập trung vào việc giúp con người tự tin làm việc cùng máy móc, hiểu rõ cách khai thác AI như một nền tảng chiến lược. Trong kỷ nguyên mới, sự liên kết giữa công nghệ và con người sẽ trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết. Thay vì lo ngại bị thay thế, nguồn nhân lực cần được đào tạo để hợp tác với AI, tận dụng khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ để tập trung vào những giá trị sáng tạo và quản trị phức tạp. Cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm đảm bảo rằng mọi bước tiến của công nghệ đều phục vụ lợi ích thiết thực và nâng cao vị thế của từng cá nhân trên thị trường quốc tế.
Đầu tư hạ tầng dữ liệu và hoàn thiện khung pháp lý quản trị AI
Để AI vận hành ở quy mô lớn, hệ thống hạ tầng dữ liệu và điện toán phải được định vị là “hạ tầng quốc gia mới”. Việc đầu tư mạnh mẽ vào các trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và an toàn thông tin là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt Nam có thể ứng dụng AI một cách ổn định và bảo mật. Khi hạ tầng trở nên thông minh và hiệu quả hơn, nó sẽ mở ra cơ hội cho các lĩnh vực như y tế và nghiên cứu khoa học bứt phá, thu hẹp khoảng cách về trình độ so với thế giới. Đây không chỉ là câu chuyện về máy móc, mà là việc xây dựng một hệ sinh thái số vững chắc, nơi dữ liệu trở thành nhiên liệu cho mọi hoạt động kinh tế, giúp tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu rủi ro vận hành.
Bên cạnh hạ tầng vật lý, việc thực thi Luật AI từ năm 2026 sẽ tạo ra hành lang an toàn để công nghệ phát triển một cách có trách nhiệm. Luật pháp đóng vai trò thiết lập các tiêu chuẩn về quản trị AI, đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người dùng, từ đó xây dựng niềm tin cho cả doanh nghiệp lẫn cộng đồng. Sự kết hợp giữa hạ tầng hiện đại và khung pháp lý chặt chẽ sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa làn sóng AI toàn cầu, biến nó thành lợi thế cạnh tranh đặc thù. Khả năng hành động sớm và đúng hướng trong việc kiện toàn hạ tầng trí tuệ này sẽ quyết định khả năng bứt phá của quốc gia, hướng tới một nền kinh tế vận hành thông minh và bền vững hơn.
