Jensen Huang, giám đốc điều hành của Nvidia, ước tính rằng có khoảng 3.000 đến 4.000 tỷ đô la sẽ được chi cho hạ tầng AI từ nay đến cuối thập kỷ. Phần lớn số tiền này đến từ túi tiền của chính các công ty công nghệ hàng đầu, những đơn vị đang dồn toàn lực vào cuộc đua trang bị năng lượng tính toán. Đằng sau những ứng dụng trí tuệ nhân tạo đột phá là một hệ thống hạ tầng vật lý khổng lồ đang gây áp lực cực lớn lên lưới điện quốc gia và đẩy năng lực xây dựng của ngành công nghiệp đến giới hạn cuối cùng.
Từ những khoản đầu tư tỷ đô của Microsoft vào OpenAI cho đến các siêu dự án trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng hạt nhân của Meta, bức tranh toàn cảnh về hạ tầng AI đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Những con số chi tiêu không còn dừng lại ở mức hàng tỷ mà đã tiến tới ngưỡng nghìn tỷ, tạo nên một cuộc chơi tài chính phức tạp và đầy rủi ro. Bài viết này sẽ đi sâu vào các dự án hạ tầng lớn nhất hiện nay, giúp người đọc hiểu rõ bản chất của cuộc đua quyền lực đang diễn ra trong thung lũng Silicon và những tác động sâu rộng của nó đối với nền kinh tế toàn cầu.
Microsoft và OpenAI – cái bắt tay khởi đầu mọi thứ
Năm 2019, Microsoft thực hiện một bước đi chiến lược khi rót 1 tỷ đô la vào OpenAI, một tổ chức phi lợi nhuận ít người biết đến lúc bấy giờ. Thỏa thuận này biến Microsoft thành nhà cung cấp đám mây độc quyền, nơi phần lớn khoản đầu tư được chuyển hóa thành tín dụng Azure thay vì tiền mặt. Mô hình này giúp Microsoft tăng doanh số dịch vụ đám mây, trong khi OpenAI có đủ tài nguyên tính toán để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn mà không lo cạn kiệt ngân sách ngay lập tức.
Đến nay, tổng vốn đầu tư của Microsoft đã lên tới gần 14 tỷ đô la. Tuy nhiên, mối quan hệ này đang dần thay đổi khi OpenAI bắt đầu tìm kiếm thêm các đối tác hạ tầng khác như Oracle và Google để giảm bớt sự phụ thuộc. Ngược lại, Microsoft cũng chủ động đa dạng hóa danh mục bằng cách hợp tác với các nhà phát triển mô hình nền tảng khác, nhằm củng cố tính độc lập cho hệ sinh thái sản phẩm của mình trước sự bùng nổ của nhu cầu tính toán.
Mô hình hợp tác giữa Microsoft và OpenAI thành công đến mức nó đã trở thành tiêu chuẩn trong ngành. Anthropic đã nhận được 8 tỷ đô la đầu tư từ Amazon, đồng thời thực hiện các tùy chỉnh mức nhân (kernel-level) trên phần cứng của hãng này để tối ưu hóa việc huấn luyện AI. Ngay cả các công ty nhỏ hơn như Lovable và Windsurf cũng đang vội vã ký kết với Google Cloud để đảm bảo nguồn lực tính toán, cho thấy quyền kiểm soát hạ tầng đang trở thành vũ khí chiến lược quan trọng nhất.
Sự trỗi dậy bất ngờ của Oracle trong mảng đám mây
Oracle đã gây chấn động thị trường tài chính khi công bố thỏa thuận dịch vụ đám mây trị giá 30 tỷ đô la với một đối tác ẩn danh, sau đó được xác nhận là OpenAI. Con số này thậm chí còn vượt qua toàn bộ doanh thu mảng đám mây của hãng trong cả năm tài chính trước đó. Bước ngoặt này không chỉ đẩy giá cổ phiếu Oracle lên cao kỷ lục mà còn xác lập vị thế của họ như một đối thủ đáng gờm bên cạnh các gã khổng lồ lâu đời như AWS hay Google Cloud.
Tham vọng của Oracle chưa dừng lại ở đó với một thỏa thuận cung cấp năng lượng tính toán trị giá 300 tỷ đô la trong vòng 5 năm, dự kiến bắt đầu từ 2027. Dù OpenAI hiện chưa sở hữu số tiền mặt khổng lồ như vậy, nhưng thỏa thuận này dựa trên kỳ vọng về sự tăng trưởng bùng nổ của cả hai bên trong tương lai. Larry Ellison, nhà sáng lập Oracle, đã chứng minh rằng việc sở hữu hạ tầng ổn định và khả năng mở rộng nhanh chóng là chìa khóa để thu hút các “ngôi sao” trong làng công nghệ.
Trước khi bất kỳ đồng đô la nào được chi ra, thỏa thuận này đã giúp Oracle củng cố vị thế là một trong những nhà cung cấp hạ tầng AI hàng đầu. Sự hiện diện của Oracle trong chuỗi cung ứng của OpenAI, bên cạnh Microsoft và Google, cho thấy một xu hướng mới: các công ty AI không còn muốn đặt tất cả trứng vào một giỏ mà đang tìm cách phân tán rủi ro hạ tầng qua nhiều nhà cung cấp khác nhau để đảm bảo tính liên tục.
Chiến lược xoay vòng vốn độc đáo của Nvidia
Nvidia hiện là nhà cung cấp GPU gần như độc quyền cho các phòng thí nghiệm AI, giúp họ sở hữu lượng tiền mặt dồi dào. Thay vì chỉ giữ tiền, Nvidia đã tái đầu tư ngược lại vào chính các khách hàng của mình theo những cách thức phi truyền thống. Điển hình là khoản đầu tư 100 tỷ đô la vào OpenAI dưới hình thức cung cấp GPU cho các dự án trung tâm dữ liệu. Họ cũng thực hiện các thỏa thuận tương tự với xAI của Elon Musk và mua lại 4% cổ phần của đối thủ Intel với giá 5 tỷ đô la.
Cách tiếp cận này tạo ra một vòng lặp tài chính đặc biệt: Nvidia cung cấp linh kiện khan hiếm để đổi lấy cổ phần tại các công ty AI tiềm năng. Điều này đảm bảo nhu cầu về GPU luôn ở mức cao và củng cố hệ sinh thái xung quanh phần cứng của hãng. Việc trao đổi trực tiếp GPU lấy cổ phiếu giúp các công ty AI có được tài nguyên cần thiết mà không phải huy động quá nhiều tiền mặt, trong khi Nvidia nắm giữ tài sản tại những đơn vị có giá trị vốn hóa đang tăng phi mã.
Tuy nhiên, sự phụ thuộc lẫn nhau quá mức này cũng tiềm ẩn rủi ro nếu đà tăng trưởng của ngành AI có dấu hiệu chững lại. Khi đó, các thỏa thuận hoán đổi tài sản này sẽ bị giới đầu tư và cơ quan quản lý soi xét kỹ lưỡng hơn. Hiện tại, cả Nvidia và các đối tác vẫn đang hưởng lợi từ sự khan hiếm phần cứng, nhưng đây là một canh bạc dựa trên niềm tin vào giá trị vô hình của các mô hình AI trong tương lai.
Meta và kế hoạch xây dựng siêu trung tâm dữ liệu
Mark Zuckerberg dự kiến chi khoảng 600 tỷ đô la cho hạ tầng tại Mỹ cho đến cuối năm 2028. Chỉ riêng nửa đầu năm 2025, Meta đã chi thêm 30 tỷ đô la so với cùng kỳ năm ngoái để phục vụ tham vọng AI. Bên cạnh các hợp đồng thuê đám mây từ Google, Meta đang tự xây dựng các cơ sở hạ tầng khổng lồ, tiêu biểu là dự án Hyperion tại Louisiana với quy mô 2.250 mẫu Anh và công suất dự kiến lên đến 5 gigawatt.
Để giải quyết bài toán năng lượng, Meta đã ký kết thỏa thuận với một nhà máy điện hạt nhân tại địa phương nhằm xử lý tải trọng điện tăng đột biến. Một dự án khác mang tên Prometheus tại Ohio cũng dự kiến đi vào hoạt động năm 2026 bằng nguồn năng lượng từ khí tự nhiên. Việc tự chủ hạ tầng giúp Meta tối ưu hóa hiệu suất huấn luyện mô hình, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức lớn về môi trường và áp lực lên lưới điện quốc gia.
Những nỗ lực xây dựng này đi kèm với cái giá không nhỏ về sinh thái. xAI của Elon Musk đã xây dựng một trung tâm dữ liệu kết hợp nhà máy phát điện tại Memphis, Tennessee, và nhanh chóng trở thành một trong những nguồn phát thải hóa chất gây sương mù lớn nhất khu vực. Các chuyên gia cảnh báo rằng việc sử dụng các tuabin khí tự nhiên quy mô lớn có thể vi phạm Đạo luật không khí sạch, cho thấy mặt tối của cuộc đua hạ tầng tốc độ cao.
Dự án Stargate và tham vọng hạ tầng quốc gia
Vào đầu năm 2025, một liên doanh giữa SoftBank, OpenAI và Oracle đã được công bố với mục tiêu chi 500 tỷ đô la xây dựng hạ tầng AI tại Mỹ. Dự án mang tên Stargate được kỳ vọng là công trình hạ tầng AI lớn nhất lịch sử, với sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính phủ để loại bỏ các rào cản quy định. SoftBank đóng vai trò cấp vốn, Oracle phụ trách xây dựng và OpenAI cung cấp chuyên môn kỹ thuật để vận hành hệ thống.
Mặc dù vấp phải nhiều hoài nghi về tính khả thi tài chính từ các đối thủ cạnh tranh, dự án vẫn đang được triển khai với việc xây dựng 8 trung tâm dữ liệu tại Abilene, Texas. Mục tiêu là hoàn thành tòa nhà cuối cùng vào cuối năm 2026. Stargate không chỉ là một dự án thương mại mà còn mang ý nghĩa chiến lược, nhằm đảm bảo nước Mỹ giữ vững vị thế dẫn đầu trong cuộc đua tính toán toàn cầu trước các đối thủ quốc tế.
Tuy nhiên, sự đồng thuận giữa các đối tác đang có dấu hiệu rạn nứt khi các bên khó đạt được tiếng nói chung về quyền kiểm soát và phân chia lợi ích. Bất chấp những khó khăn trong việc đàm phán, quy mô khổng lồ của Stargate cho thấy các nhà lãnh đạo công nghệ sẵn sàng theo đuổi những dự án mang tính viễn tưởng để đảm bảo năng lực xử lý cho các thế hệ AI tiếp theo, vốn đòi hỏi tài nguyên lớn hơn gấp nhiều lần hiện tại.
Áp lực chi tiêu vốn và nỗi lo của các nhà đầu tư
Khái niệm chi tiêu vốn (capex) vốn khô khan nay trở thành tâm điểm chú ý khi các tập đoàn công nghệ công bố kế hoạch cho năm 2026. Amazon dẫn đầu với dự kiến chi 200 tỷ đô la, theo sau là Google với khoảng 185 tỷ đô la và Meta là 135 tỷ đô la. Tổng cộng, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn (hyperscalers) dự kiến đổ gần 700 tỷ đô la vào các dự án trung tâm dữ liệu chỉ trong vòng một năm duy nhất.
Những con số khổng lồ này đang khiến giới đầu tư tại Wall Street lo ngại về khả năng thu hồi vốn và gánh nặng nợ nần mà các công ty đang gánh chịu. Trong khi các lãnh đạo công nghệ khẳng định hạ tầng AI là yếu tố sống còn cho tương lai, các ngân hàng lại bắt đầu thận trọng trước tốc độ chi tiêu quá nhanh. Sự giằng co này tạo ra một kịch bản đầy rủi ro: nếu các khoản đầu tư nghìn tỷ không sớm tạo ra lợi nhuận thực tế, thị trường có thể đối mặt với một đợt điều chỉnh mạnh mẽ.
Cuộc đua hạ tầng AI hiện nay không chỉ đơn thuần là vấn đề công nghệ mà đã trở thành một cuộc chiến về năng lực tài chính và quản trị tài nguyên. Việc các doanh nghiệp chấp nhận mạo hiểm hàng trăm tỷ đô la cho thấy niềm tin tuyệt đối vào tiềm năng của trí tuệ nhân tạo, nhưng cũng bộc lộ những thách thức về môi trường và sự ổn định kinh tế. Để đứng vững, các doanh nghiệp cần cân đối giữa tốc độ mở rộng và hiệu quả vận hành thực tế, đồng thời chứng minh được giá trị kinh tế của những “pháo đài” dữ liệu nghìn tỷ đô này.
