Viện nghiên cứu chính sách công (IPPR) tại Anh vừa công bố báo cáo khẳng định các công ty trí tuệ nhân tạo đang nhanh chóng trở thành những người gác cổng mới của internet. Với việc các công cụ như Google AI overviews hiện tiếp cận khoảng 2 tỷ người dùng mỗi tháng, cách thức công chúng tiếp nhận thông tin thời sự đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự phổ biến này đặt ra thách thức lớn về tính minh bạch và sự công bằng đối với những đơn vị trực tiếp sản xuất nội dung báo chí.
Báo cáo của IPPR đề xuất áp dụng các nhãn dán minh bạch theo tiêu chuẩn tương tự như nhãn dinh dưỡng trên thực phẩm cho mọi tin tức do AI tạo ra. Các nhãn này có nhiệm vụ hiển thị rõ ràng nguồn dữ liệu nào đã được sử dụng để đưa ra câu trả lời, bao gồm các nghiên cứu khoa học và bài viết từ những tổ chức tin tức chuyên nghiệp. Việc chuẩn hóa này giúp người dùng đánh giá được độ tin cậy của thông tin thay vì tiếp nhận các nội dung tổng hợp thiếu căn cứ.
Một cơ chế cấp phép bản quyền bắt buộc cũng cần được thiết lập để cho phép các nhà xuất bản thương lượng sòng phẳng với các tập đoàn công nghệ. Hiện nay, nhiều công cụ AI vẫn đang khai thác nội dung từ các cơ quan thông tấn lớn như BBC bất chấp sự phản đối từ phía đơn vị sở hữu. Nếu các công ty công nghệ thu lợi từ báo chí và định hướng góc nhìn của công chúng, họ phải có trách nhiệm chi trả công bằng để bảo vệ tương lai của báo chí độc lập.
Dữ liệu thực tế từ IPPR khi thử nghiệm trên 2.500 liên kết từ ChatGPT, Gemini và Perplexity cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong việc trích dẫn nguồn. Các tờ báo có thỏa thuận thương mại với OpenAI như tờ Guardian hay Financial Times xuất hiện trong phần lớn câu trả lời, trong khi các tờ báo khác chỉ chiếm chưa đầy 4%. Sự phụ thuộc vào các hợp đồng riêng lẻ này có nguy cơ loại bỏ các tòa soạn nhỏ và báo chí địa phương, những đơn vị vốn không đủ vị thế để đàm phán với các gã khổng lồ công nghệ.
Việc hiển thị tóm tắt AI ngay đầu kết quả tìm kiếm đã làm giảm đáng kể lưu lượng truy cập và doanh thu quảng cáo của các nhà xuất bản truyền thống. Khi người dùng chỉ đọc phần tổng hợp mà không nhấp vào bài viết gốc, nguồn lực tài chính để duy trì báo chí điều tra sẽ dần cạn kiệt. Do đó, các cơ quan quản lý cần can thiệp để đảm bảo các thỏa thuận cấp phép tập thể được thực thi, giúp duy trì một hệ sinh thái tin tức đa dạng và bền vững.
Chính phủ cần chủ động định hình thị trường để các tổ chức tin tức có thể chuyển đổi mô hình kinh doanh phù hợp với kỷ nguyên mới mà không bị lệ thuộc hoàn toàn vào các tập đoàn công nghệ. Việc hỗ trợ ngân sách công cho báo chí địa phương và khuyến khích các đơn vị như BBC đổi mới công nghệ là những bước đi thiết yếu. Đầu tư vào các mô hình kinh doanh độc lập và thắt chặt quy định về bản quyền kỹ thuật số sẽ là chìa khóa để đảm bảo công chúng luôn được tiếp cận với những nguồn tin xác thực và khách quan.
