Tác giả phản đối nhà xuất bản và đại lý đòi chia tiền bồi thường từ Anthropic

Nhiều tác giả đang kỳ vọng nhận được khoản thanh toán từ gói bồi thường bản quyền trị giá 1,5 tỷ USD của Anthropic đã bất ngờ nhận được thông báo về việc các bên thứ ba đang tranh chấp quyền lợi của họ. Vụ kiện tập thể này kết thúc vào năm ngoái sau khi tòa án phán quyết rằng việc đào tạo mô hình AI trên tài liệu có bản quyền là hợp pháp theo học thuyết sử dụng hợp lý, nhưng việc sử dụng dữ liệu từ các nguồn vi phạm bản quyền (piracy) thì không. Theo thỏa thuận được phê duyệt vào tháng 7, tác giả của gần 500.000 tác phẩm sẽ được nhận 3.000 USD cho mỗi đầu sách bị vi phạm. Quy định phân chia vốn rất cụ thể: nếu sách đang được xuất bản truyền thống, số tiền chia đôi 50-50 giữa tác giả và nhà xuất bản; nếu tác giả tự xuất bản hoặc đã được hoàn trả bản quyền, họ sẽ nhận trọn vẹn 100%. Tuy nhiên, thực tế triển khai lại đang phát sinh những mâu thuẫn gay gắt khi nhiều nhà xuất bản và thậm chí cả các đại lý văn học bị cáo buộc đang tìm cách chiếm giữ những khoản tiền không thuộc về mình.

Tranh chấp bản quyền và những lỗ hổng trong quản lý hồ sơ

Các tác giả như April Henry đã công khai bày tỏ sự phẫn nộ khi nhà xuất bản HarperCollins đòi quyền lợi đối với những tác phẩm mà bà đã lấy lại bản quyền từ 17 năm trước. Theo chuyên gia Victoria Strauss từ blog Writers Beware, các khiếu nại hiện chia thành hai nhóm: nhà xuất bản đòi tiền cho sách họ không còn quyền sở hữu, hoặc đòi hưởng 100% giá trị bồi thường thay vì mức 50% như thỏa thuận. Đáng ngạc nhiên hơn, một số đại lý văn học – vốn không phải là bên nắm giữ bản quyền – cũng đang tìm cách trích phần trăm từ số tiền bồi thường này, dẫn đến những phản ứng gay gắt từ cộng đồng cầm bút như tác giả Courtney Milan.

Bà Mary Rasenberger, Giám đốc điều hành của Authors Guild, nhận định đây có thể là hệ quả của việc lưu trữ hồ sơ kém và quy trình bồi thường phức tạp hơn là hành vi trục lợi có chủ đích từ phía các nhà xuất bản. Tuy nhiên, tần suất xuất hiện dày đặc của các lỗi tương tự cho thấy một vấn đề mang tính hệ thống trong ngành xuất bản. Một điểm mấu chốt mà các tác giả cần lưu ý là việc hoàn trả bản quyền (rights reversion) phải diễn ra trước ngày 10/8/2022 (thời điểm tải dữ liệu trong thỏa thuận) thì tác giả mới đủ điều kiện nhận toàn bộ 100% khoản thanh toán.

Sự việc lần này là lời nhắc nhở quan trọng về việc các tác giả cần chủ động bảo vệ quyền lợi cá nhân thông qua việc quản lý hồ sơ bản quyền chặt chẽ. Nếu phát hiện sai sót trong việc phân bổ tiền bồi thường, tác giả nên ngay lập tức thực hiện quy trình khiếu nại tranh chấp và cung cấp các bằng chứng về việc hoàn trả bản quyền trước mốc thời gian quy định. Việc phối hợp chặt chẽ với các tổ chức bảo vệ quyền tác giả sẽ giúp đảm bảo sự công bằng trong việc phân chia lợi ích kinh tế từ các vụ kiện liên quan đến trí tuệ nhân tạo.