Trung Quốc siết chặt kiểm soát, ngăn nhân tài AI hàng đầu xuất cảnh

Các nhà nghiên cứu, nhà sáng lập khởi nghiệp và giám đốc điều hành tại các công ty tư nhân thuộc lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc đang đối mặt với những rào cản pháp lý mới khi muốn ra nước ngoài. Chính quyền Bắc Kinh đã bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại nghiêm ngặt, yêu cầu những nhân vật có tầm ảnh hưởng nhất trong ngành phải nhận được sự chấp thuận của chính phủ trước khi xuất cảnh. Động thái này phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách quản lý nguồn lực con người nhằm ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám khi nhu cầu về chuyên gia đào tạo mô hình AI tăng vọt trên toàn cầu.

Hồi tháng 3 năm 2025, tờ Wall Street Journal từng đưa tin về việc các cơ quan chức năng khuyến cáo giới tinh hoa công nghệ tránh đến Mỹ. Đây là tín hiệu rõ rệt cho thấy Trung Quốc đã coi AI không chỉ là tài sản kinh tế mà còn là ưu tiên hàng đầu về an ninh quốc gia. Các biện pháp kiểm soát càng trở nên gắt gao hơn sau vụ điều tra thương vụ thâu tóm startup Manus trị giá 2 tỷ USD của Meta. Hai nhà đồng sáng lập của Manus hiện bị cấm rời khỏi đất nước trong khi các cơ quan quản lý xem xét liệu thương vụ này có vi phạm các quy định về đầu tư nước ngoài hay không.

Sự quyết liệt của chính quyền diễn ra trong bối cảnh khoảng cách về hiệu suất giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp đáng kể. Theo chỉ số mới nhất từ Stanford, cách biệt này đã giảm từ mức 31% vào năm 2023 xuống chỉ còn 2,7% vào tháng 3 năm 2026. Dù Mỹ vẫn chiếm ưu thế về chất lượng mô hình và các bằng sáng chế có tác động lớn, nhưng Trung Quốc đang bám đuổi sát sao, thậm chí vượt mặt ở số lượng ấn phẩm khoa học, lượt trích dẫn và khối lượng bằng sáng chế tổng thể.

Song song với việc giữ chân nhân tài, Trung Quốc còn thắt chặt dòng vốn từ Mỹ đổ vào các doanh nghiệp hàng đầu như Moonshot AI, StepFun và ByteDance. Mọi khoản đầu tư từ các tổ chức tài chính Mỹ hiện nay đều cần sự phê duyệt từ cơ quan quản lý trước khi được tiếp nhận. Những chính sách này được thực hiện cùng lúc với các biện pháp đáp trả kinh tế mạnh mẽ, bao gồm việc kiểm soát xuất khẩu 14 loại đất hiếm quan trọng cho sản xuất quân sự và cấm các trung tâm dữ liệu nhà nước sử dụng chip AI ngoại nhập.

Việc thiết lập các “hàng rào” xung quanh đội ngũ chuyên gia AI cho thấy quyết tâm của Trung Quốc trong việc bảo vệ lợi thế công nghệ cốt lõi trước áp lực cạnh tranh toàn cầu. Đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư, việc theo dõi sát sao các thay đổi về quy định xuất nhập cảnh và kiểm soát vốn tại thị trường này là yếu tố sống còn để quản trị rủi ro và thích ứng với chiến lược tự cường công nghệ của Bắc Kinh.