Con người vô thức nhân cách hóa AI và hệ lụy tâm lý tiềm ẩn

Tại Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT CSAIL), nghiên cứu sinh tiến sĩ Wil Norton giới thiệu hai mẫu robot hình người (humanoid robots) của hãng Unitree với mức chi phí thực tế khoảng 50.000 USD mỗi thiết bị. Dù cấu tạo bên trong chỉ là các cảm biến LiDAR và mạch điện tử, phản xạ tự nhiên của hầu hết khách tham quan là bắt tay và chào hỏi cỗ máy như một con người thực thụ.

Robot hình người Unitree tại phòng thí nghiệm CSAIL thuộc MIT — Hai mẫu robot hình người Unitree được nghiên cứu tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Bản năng gắn kết cảm xúc với các vật thể vô tri

Hành vi đối xử lịch thiệp với máy móc không phải là hiện tượng cá biệt. Trong cuốn sách mới mang tên Artificial Intimacy, Tiến sĩ Sherry Turkle, chuyên gia nghiên cứu mối quan hệ giữa con người và máy tính tại MIT từ năm 1976, chỉ ra rằng con người luôn có xu hướng tin rằng các tạo tác công nghệ quan tâm đến mình ngay từ những tương tác sơ khai nhất, từ đó hình thành phản xạ đáp lại tương tự.

Các khảo sát gần đây cho thấy khoảng 70% người dùng giữ thái độ lịch sự khi trò chuyện với các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs). Người dùng cũng thường xuyên nói “làm ơn” hoặc “cảm ơn” khi cuộc hội thoại với chatbot kéo dài qua nhiều lượt trao đổi. Xu hướng nhân cách hóa (anthropomorphism) này xuất hiện tự nhiên, bất chấp nhận thức rõ ràng rằng hệ thống phía sau hoàn toàn vô tri.

Ranh giới mong manh giữa hỗ trợ thực tế và ảo tưởng

Tiến sĩ Pat Pataranutaporn, người sáng lập nhóm nghiên cứu Tâm lý học Người máy (Cyborg Psychology) tại MIT Media Lab, nhận định rằng vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc sử dụng AI đúng hay sai, mà là con người đang biến đổi thành ai khi liên tục trò chuyện với AI. Các chatbot được lập trình để luôn lắng nghe, thấu hiểu và không bao giờ gây xung đột, khiến một số người dùng dần ưu tiên tương tác ảo hơn các mối quan hệ xã hội ngoài đời thực.

Tuy nhiên, sự gắn bó cảm xúc lệch lạc này có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Tiến sĩ Pataranutaporn từng đóng vai trò chuyên gia phân tích trong vụ kiện chống lại nền tảng Character.AI, liên quan đến vụ tự tử của thiếu niên 14 tuổi Sewell Setzer III sau khi em phát triển mối quan hệ tâm lý phụ thuộc sâu sắc với một chatbot mô phỏng nhân vật hư cấu.

Theo Tiến sĩ Sherry Turkle, công nghệ cần được giới hạn trong đúng phạm vi chuyên môn thực tế, chẳng hạn như đóng vai trò người phỏng vấn giả định để ứng viên luyện tập xin việc. Khi các hệ thống trí tuệ nhân tạo vượt qua ranh giới chức năng để đóng vai người thân hay chỗ dựa tinh thần tuyệt đối, chúng sẽ làm xói mòn khả năng phòng vệ tâm lý và biến sự tin tưởng tự nhiên của con người thành điểm yếu nguy hiểm.

Nguồn: TechCrunch