Đài Loan biến vị thế độc tôn về chip thành đòn bẩy ngoại giao với Mỹ và EU

Tại sự kiện SEMICON Đài Loan vừa qua, Tổng thống Lại Thanh Đức đã đưa ra một thông điệp rõ ràng: Đài Loan không còn chỉ là “công xưởng” gia công chip mà đang sử dụng quyền năng công nghệ để định hình lại các mối quan hệ quốc tế. Với việc nắm giữ khoảng 90% thị phần chip logic tiên tiến nhất thế giới – trái tim của các trung tâm dữ liệu AI và GPU Nvidia – Đài Loan hiểu rõ giá trị của mình trong bàn cờ địa chính trị. Sự hiện diện của 18 gian hàng quốc gia cùng các quan chức cấp cao từ Mỹ và EU tại triển lãm cho thấy quyền tiếp cận chip hiện là một công cụ đàm phán chiến lược, không đơn thuần là giao dịch thương mại. Chính quyền Đài Bắc đang khéo léo gắn kết sự thịnh vượng chung với các giá trị về dân chủ và pháp quyền, biến sự phụ thuộc của thế giới thành một lá chắn bảo vệ an ninh và nâng tầm vị thế ngoại giao.

Chiến lược hoán đổi năng lực sản xuất lấy sự bảo hộ chính trị và an ninh

Để duy trì mối quan hệ nồng ấm với Washington, các doanh nghiệp Đài Loan đã cam kết đầu tư thêm 20 tỷ USD vào Mỹ, bổ sung vào gói thỏa thuận khổng lồ trị giá 250 tỷ USD hồi đầu năm 2026. Riêng TSMC đã nâng mức cam kết tại Arizona lên 165 tỷ USD để xây dựng các nhà máy sản xuất và trung tâm R&D tiên tiến. Đây không chỉ là con số kinh tế, mà là cái giá để Đài Loan giữ vững vị thế bên trong vòng cung chiến lược của Mỹ. Trong khi đó, Liên minh Châu Âu cũng đang nỗ lực lôi kéo các nhà sản xuất Đài Loan thông qua Đạo luật Chip 2.0, còn Nhật Bản liên tục thúc đẩy quan hệ đối tác với TSMC nhằm đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng.

Vị thế của Đài Loan càng trở nên sắc bén khi Mỹ gia tăng áp lực lên các đối thủ cạnh tranh. Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick gần đây đã đe dọa áp thuế 100% lên chip nhớ của Samsung và SK hynix nếu họ không chuyển hoạt động sản xuất DRAM và HBM sang đất Mỹ. Cùng lúc đó, CXMT của Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ khi chiếm 10% doanh thu DRAM toàn cầu vào quý 2 năm 2026, tăng vọt so với mức dưới 1% của năm 2023. Sự ép buộc từ Washington đối với các nhà sản xuất Hàn Quốc và sự bành trướng của Trung Quốc vô tình đẩy Mỹ vào thế phải dựa dẫm nhiều hơn vào Đài Loan – nơi duy nhất đảm bảo chuỗi cung ứng cho các bộ tăng tốc AI của Nvidia vận hành ổn định.

Đài Bắc đang chơi một ván bài đầy tính toán khi yêu cầu các đồng minh chi trả cho sự tin cậy không chỉ bằng tiền, mà còn bằng các cam kết an ninh, chia sẻ công nghệ và sự ủng hộ ngoại giao trước áp lực từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là duy trì sự cân bằng: việc dịch chuyển quá nhiều năng lực sản xuất ra nước ngoài có thể làm suy yếu “lá chắn silicon” vốn là lý do khiến thế giới phải quan tâm đến hòn đảo này. Chính phủ của ông Lại Thanh Đức dường như nhận thức rõ rủi ro đó khi khẳng định các khoản đầu tư tại Mỹ và EU chỉ là phần bổ trợ, không phải sự thay thế cho nền tảng sản xuất nội địa, ít nhất là trong tương lai gần.

Cuộc đua giành quyền kiểm soát công nghệ bán dẫn đang chuyển dịch từ thuần túy kinh tế sang một hình thái ngoại giao chip đầy khốc liệt. Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp công nghệ, việc theo dõi sát sao các cam kết của TSMC tại Arizona hay phản ứng của các tập đoàn Hàn Quốc trước áp lực thuế quan từ Mỹ sẽ là chìa khóa để dự đoán sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong giai đoạn chuyển giao đầy biến động hướng tới năm 2027, sự cân bằng giữa việc mở rộng toàn cầu và giữ chân các công nghệ cốt lõi tại nội địa sẽ quyết định liệu Đài Loan có thể duy trì được vị thế độc tôn của mình hay không.