Tác giả và nhà xuất bản tranh chấp khoản bồi thường 1,5 tỷ USD của Anthropic

Khoản bồi thường 1,5 tỷ USD của Anthropic – con số được ghi nhận là lớn nhất trong lịch sử vi phạm bản quyền tại Mỹ – đang trở thành tâm điểm của một cuộc tranh chấp phức tạp giữa các tác giả, nhà xuất bản và đại lý văn học. Theo phán quyết cuối cùng từ Thẩm phán Araceli Martínez-Olguín vào tháng 7 năm 2026, số tiền này nhằm đền bù cho việc sử dụng trái phép khoảng 482.000 tác phẩm từ các “thư viện bóng tối” để huấn luyện mô hình AI Claude. Tuy nhiên, khi đợt thanh toán đầu tiên (dự kiến khoảng 2.203 USD mỗi tác phẩm) chuẩn bị bắt đầu vào giữa tháng 11, một vấn đề nghiêm trọng đã nảy sinh: nhiều nhà xuất bản và đại lý đang yêu cầu nhận những phần tiền mà các tác giả khẳng định không thuộc về họ. Sự cố này phơi bày những lỗ hổng trong việc lưu trữ hồ sơ và quản lý bản quyền kéo dài nhiều thập kỷ, khiến quá trình phân phối tiền bồi thường trở nên hỗn loạn.

Rào cản từ các yêu cầu bồi thường chồng chéo và sai sót dữ liệu

Quy tắc phân chia tiền bồi thường vốn khá rõ ràng: tỷ lệ 50/50 cho sách đang in và 100% cho tác giả tự xuất bản hoặc đã được hoàn trả bản quyền trước ngày 10 tháng 8 năm 2022. Tuy nhiên, thực tế tại cổng thông tin khiếu nại lại cho thấy sự khác biệt lớn. Các tổ chức như Writer Beware đã ghi nhận trường hợp nhiều nhà xuất bản lớn như HarperCollins, Penguin Random House và Simon & Schuster nộp đơn đòi chia phần cho những đầu sách mà họ không còn quyền sở hữu. Điển hình là trường hợp của nữ nhà văn April Henry, khi nhà xuất bản cũ vẫn cố gắng yêu cầu quyền lợi cho cuốn sách đã được hoàn trả bản quyền từ gần 20 năm trước. Thậm chí, một số đơn vị còn mặc định chọn nhận 100% khoản thanh toán, buộc các tác giả phải tự mình cung cấp bằng chứng pháp lý để bảo vệ quyền lợi.

Bên cạnh các nhà xuất bản, các đại lý văn học cũng đang gây tranh cãi khi yêu cầu trích từ 15% đến 25% hoa hồng từ số tiền bồi thường này. Các tác giả và chuyên gia pháp lý cho rằng yêu cầu này thiếu căn cứ vì đại lý không sở hữu bản quyền tác phẩm – đối tượng cốt lõi của vụ kiện. Mary Rasenberger, CEO của Authors Guild, nhận định rằng sự hỗn loạn này có thể bắt nguồn từ hệ thống quản lý hồ sơ yếu kém hơn là một âm mưu chiếm đoạt có chủ đích. Dù nguyên nhân là gì, gánh nặng chứng minh hiện đang đè nặng lên vai các nhà sáng tạo. Nếu không có sự phản hồi kịp thời, hàng triệu USD tiền bồi thường có thể bị đóng băng hoặc chuyển sai địa chỉ, làm mất đi ý nghĩa ban đầu của việc đền bù cho sự sáng tạo của con người trước sự lấn lướt của AI.

Vụ tranh chấp này là lời cảnh tỉnh cho các tác giả về tầm quan trọng của việc lưu giữ hợp đồng và các văn bản hoàn trả bản quyền một cách hệ thống. Để đảm bảo nhận được đúng quyền lợi từ quỹ bồi thường của Anthropic, các tác giả cần chủ động kiểm tra cổng thông tin khiếu nại, đối chiếu các yêu cầu từ phía bên thứ ba và sẵn sàng nộp bằng chứng phản hồi trước khi thời hạn tranh chấp kết thúc. Việc minh bạch hóa quyền sở hữu không chỉ giúp giải quyết ổn thỏa số tiền bồi thường hiện tại mà còn là nền tảng sống còn trong các cuộc chiến pháp lý tương lai giữa giới sáng tạo và các công ty công nghệ.