Mô hình AI Trung Quốc áp đảo lưu lượng sử dụng toàn cầu khiến Quốc hội Mỹ lo ngại

Cán cân quyền lực trong ngành trí tuệ nhân tạo ứng dụng đang âm thầm trải qua một cơn địa chấn chưa từng có khi các mô hình mã nguồn mở đến từ Trung Quốc bất ngờ vươn lên chiếm lĩnh phần lớn lưu lượng sử dụng của giới lập trình viên quốc tế. Theo số liệu thống kê được CNBC công bố từ OpenRouter – một trong những sàn giao dịch và định tuyến mô hình AI lớn nhất thế giới – các hệ thống AI do Trung Quốc phát triển đã chiếm từ 57% đến 67% tổng lượng token được xử lý trong tuần giữa tháng 9 năm 2026. Đây là bước nhảy vọt không tưởng nếu nhìn lại tháng 2 cùng năm, thời điểm thị phần của các mô hình này chỉ dao động vỏn vẹn trong khoảng 6% đến 13%. Sự đảo chiều chóng mặt chỉ trong vòng bảy tháng ngắn ngủi đã khiến các nhà lập pháp tại Washington giật mình thức tỉnh, lập tức yêu cầu mở các phiên điều trần và gửi công văn chất vấn các cơ quan an ninh quốc gia nhằm tìm hiểu nguyên nhân đằng sau sự trỗi dậy áp đảo này.

Lợi thế mã nguồn mở và bước nhảy vọt về hiệu năng trên chi phí

Động lực lớn nhất thúc đẩy sự bùng nổ của các mô hình AI Trung Quốc nằm ở chiến lược mã nguồn trọng số mở (open-weight) kết hợp cùng mức chi phí vận hành siêu cạnh tranh. Điển hình là DeepSeek, hiện đã trở thành nhà cung cấp lớn nhất trên toàn bộ nền tảng OpenRouter với lưu lượng xử lý lên tới 5,13 nghìn tỷ token mỗi tuần, chiếm riêng 17,6% tổng lưu lượng thị trường. Nối tiếp ngay sau là Qwen của Alibaba với 13,9% thị phần (2,77 nghìn tỷ token hàng tuần) và Kimi K3 của Moonshot AI – dòng mô hình được đánh giá có năng lực suy luận ngang ngửa các phiên bản hàng đầu của phương Tây.

Giới lập trình viên và các công ty khởi nghiệp toàn cầu đang ồ ạt chuyển hướng sang các mô hình này bởi chúng mang lại tỷ lệ hiệu năng trên chi phí (price-to-performance) vượt trội. Thay vì phải trả chi phí API đắt đỏ cho các mô hình độc quyền khép kín, các nhà phát triển có thể tự do tùy biến, tinh chỉnh sâu (fine-tuning) và triển khai trên hạ tầng riêng với mức giá rẻ hơn nhiều lần mà vẫn duy trì chất lượng lập trình và tư duy logic tương đương.

Mối quan ngại lớn nhất của các nhà hoạch định chính sách Mỹ không chỉ dừng lại ở vấn đề thương mại, mà là nguy cơ phụ thuộc công nghệ diện rộng. Khi hàng triệu ứng dụng số trên thế giới được xây dựng dựa trên lõi AI của các công ty Trung Quốc, tầm ảnh hưởng về chuẩn mực an toàn, quy chuẩn dữ liệu và an ninh chuỗi cung ứng phần mềm toàn cầu sẽ thuộc về bên nắm giữ các mô hình nguồn mở phổ biến nhất.

Sự thống trị của các mô hình AI mở từ Trung Quốc đang tái định hình cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu thành cuộc chiến giữa mô hình độc quyền và mã nguồn mở chi phí tối ưu. Đối với cộng đồng lập trình viên và doanh nghiệp số tại Việt Nam, việc nhanh nhạy tiếp cận và tích hợp các dòng mô hình nguồn mở chất lượng cao như DeepSeek hay Qwen sẽ giúp tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao đáng kể năng lực cạnh tranh sản phẩm.