OpenAI, Google, Anthropic và xAI bị kiện vì thỏa thuận kìm hãm phát triển AI

Bốn người dùng trả phí gồm Charles Buist, Cheyenne Hunt, Christine Bullock và Nick Spetsas vừa đệ đơn kiện tập thể lên Tòa án Quận phía Bắc California vào ngày 18 tháng 9. Đơn kiện nhắm trực tiếp vào bốn thực thể quyền lực nhất trong ngành trí tuệ nhân tạo là OpenAI, Google, Anthropic và xAI. Theo nội dung cáo buộc, các công ty này đã thiết lập một thỏa thuận ngầm nhằm kìm hãm tốc độ phát triển AI, biến những cam kết công khai về an toàn thành một liên minh hạn chế cạnh tranh bất hợp pháp. Các nguyên đơn cho rằng họ đã chi trả cho các dịch vụ như ChatGPT, Claude, Grok và Gemini với kỳ vọng về sự cải tiến đột phá liên tục, nhưng thực tế lại nhận được một sự trì trệ có tính toán. Vụ kiện mang tên Buist v. Anthropic PBC đánh dấu một bước ngoặt pháp lý quan trọng, nơi lý thuyết về bảo vệ người tiêu dùng được đặt đối trọng với các tiêu chuẩn an toàn công nghệ. Thay vì một cuộc đua khốc liệt để mang lại giá trị tốt nhất cho người dùng, các đối thủ cạnh tranh bị cáo buộc đã chọn phương án “đình chiến” để cùng nhau giảm tốc, vi phạm nghiêm trọng luật chống độc quyền của Hoa Kỳ.

Ranh giới mong manh giữa an toàn công nghệ và hành vi hạn chế cạnh tranh

Trọng tâm của vụ kiện xoay quanh bài luận mang tên “We Must Pace the Frontier” của Dario Amodei, CEO của Anthropic. Trong bài viết này, Amodei cảnh báo về rủi ro từ khả năng tự cải tiến đệ quy (recursive self-improvement) của AI, thứ có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người chỉ trong vòng 6 đến 12 tháng. Ông đề xuất một kế hoạch ba bước, bao gồm việc các phòng thí nghiệm tại các quốc gia dân chủ cần phối hợp tiêu chuẩn an toàn chung. Tuy nhiên, các nguyên đơn lập luận rằng việc các lãnh đạo công nghệ như Elon Musk, Sam Altman và Demis Hassabis công khai ủng hộ hướng đi này ngay sau đó không đơn thuần là trách nhiệm xã hội, mà là bằng chứng của sự cấu kết để hạn chế sản lượng. Việc Anthropic thuê Accenture làm đơn vị đánh giá an toàn độc lập với khoản đầu tư hàng tỷ USD cũng được xem là một phần trong nỗ lực thiết lập các rào cản kỹ thuật mà các đối thủ cùng chấp thuận để né tránh áp lực cạnh tranh.

Lập luận pháp lý trong vụ án này rất sắc bén: một doanh nghiệp có quyền tự quyết định đi chậm lại vì lý do an toàn, nhưng các đối thủ cạnh tranh không được phép thỏa thuận cùng nhau định lượng sự tiến bộ. Những lo ngại về kịch bản AI tạo ra các mạng botnet gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD là có cơ sở, nhưng chúng không thể được dùng làm “lá chắn” để vô hiệu hóa quy luật cạnh tranh thị trường. Các luật sư đại diện cho nhóm người tiêu dùng khẳng định rằng an toàn AI phải được xây dựng dựa trên sự minh bạch và giám sát của chính phủ, chứ không phải thông qua những thỏa thuận kìm hãm kín đáo giữa các thực thể đang thống trị thị trường.

Vụ kiện này đặt ra một tiền lệ chưa từng có về cách định nghĩa sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và an toàn cộng đồng trong ngành công nghệ cao. Kết quả của phiên tòa sẽ quyết định liệu các tiêu chuẩn an toàn do doanh nghiệp tự thiết lập có bị coi là công cụ thao túng thị trường hay không. Đối với người dùng và các nhà đầu tư, việc theo dõi sát sao các diễn biến pháp lý này là cần thiết để hiểu rõ giá trị thực sự của các dịch vụ AI mà họ đang chi trả, đồng thời thúc đẩy một môi trường công nghệ phát triển minh bạch, nơi sự an toàn không trở thành cái cớ cho việc độc quyền hóa sự tiến bộ.